Tags

, , , , , ,

Het blijft een leuk cliché: stel, je hebt een beker. Deze beker is half gevuld met water/wijn/koffie (of een andere favoriete vloeistof). Hoe sta je tegenover deze beker? Ben je een optimist en zie je ‘m als half vol? Of ben je een pessimist en zie je ‘m als half leeg?

Of ben je een Stoïcijn en ben je dolgelukkig met je beker? Als dat laatste het geval is, dan heb je waarschijnlijk de techniek van negatieve visualisatie toegepast. Deze techniek is vooral heel krachtig bij het tegengaan van hedonische adaptatie.

540

Maar, eerlijk is eerlijk, ik zou ook blij zijn met zo’n beker.

Epictetus, de manke Stoïcijn
Laten we dit voorbeeld projecteren op Epictetus, de Romeinse ooit-slaaf-en-later-stoïcijnse-filosoof uit de 1e eeuw na Christus. Stel hem je voor als een gedrongen, mank lopende man (in zijn slaaf-periode werd hij eens zodanig toegetakeld door zijn eigenaar dat hij er een gebroken been aan overhield). Daar staat hij, met zijn knoestige wandelstok en zijn halfgevulde beker.

In eerste instantie zou Epictetus erg blij zijn dat er water in zijn beker zit, ook al is het maar de helft van wat er in zou kunnen. Wat hij doet is namelijk tevreden zijn met het feit dat er überhaupt water in de beker zit! Het had ook heel goed mogelijk kunnen zijn dat de beker leeg was. Hij denkt even na over de mogelijkheid dat het water in zijn totaliteit zou ontbreken. Dit denkproces heeft geen emotionele lading, maar draait puur en alleen om het rationeel overwegen van de mogelijkheid.

keep-calmDomweg gelukkig met een beker
Maar Epictetus gaat verder. Kijkend naar de beker voelt hij tevredenheid dat hij een beker heeft. De beker had immers kapot kunnen zijn, of gestolen, of niet in zijn bezit in de eerste plaats. En misschien is de beker helemaal niet in zijn bezit. Maar dan gaan zijn gedachten uit naar het feit dat hij deze beker even vast mag houden en van het water mag genieten. Voor hetzelfde geldt dat dit niet had plaatsgevonden.

Dit is de techniek van negatieve visualisatie. Je overweegt het scenario waarin je iets niet hebt wat je nu wel hebt. Dat kan een baan zijn, een huis, een relatie, een gezin, een vriendschap of, daadwerkelijk, een halfvolle beker. Wat dit in de meeste gevallen doet is het creëren van een waardering voor datgeen waarvan je je hebt voorgesteld dat je het niet hebt.

Alternatieve anti-depressiva
Dit klinkt heel negatief. Alsof Stoïcijnen de hele dag zichzelf depressief aan het maken zijn met dit soort gedachten. Maar niets is minder waar. Het gaat er juist om dat je de emoties loslaat. Het is absoluut niet de bedoeling dat je je gaat voorstellen hoe het moet voelen om iets in de toekomst te verliezen. Dat leidt namelijk tot zorgen en het verlies van de zo begeerde tranquility, de geestelijke rust. Nee, wat je doet is nadenken over de mogelijkheid dat je leven een andere wending had genomen en dat je datgene wat je nu hebt, nu niet zou hebben. Het jezelf voorstellend in een alternatief universum helpt om de emoties los te koppelen.

Negatievere visualisatie
Epictetus ging hierin heel ver. In zijn Stoïcijns handboekje beschrijft hij dat je dit bij alles toe zou moeten passen, inclusief bij het verwerken van kindersterfte, iets wat in de oudheid veelvuldig voor kwam. Zijn insteek hierbij is dat je iedere dag rationeel de mogelijkheid overweegt dat je kind is overleden. Hierdoor zul je als ouder intensiever met je kind bezig zijn, dan de ouder die hier nooit over nadenkt en het kind als vanzelfsprekend zal ervaren. In een periode dat de kindersterfte veel hoger lag dan nu is het nog niet eens zo’n vreemd advies. Intensiever met je kind bezig zijn heeft als extra voordeel dat, mocht het kind overlijden, je minder geplaagd zult worden door negatieve gevoelens over het feit dat je de beperkte tijd met je kind niet goed benut hebt.

zenos-tombstone

Wanneer stop je met het toepassen van de techniek van negatieve visualisatie?

Een dagelijkse oppepper
Seneca, Stoïcijn, beroemd Romeins redenaar, schrijver en vervuller van de ondankbare taak van adviseur voor keizer Nero, paste deze techniek iedere avond toe voor het slapengaan. En meer Stoïcijnen pleitten hiervoor om iedere dag even stil te staan bij aspecten in je leven en te overwegen hoe het zou zijn om deze niet te hebben.

Probeer het eens. De kans is groot dat je er, in plaats van depressief, gelukkiger en dankbaarder van wordt.

De volgende keer: hoe gaan de Stoïcijnen om met negatieve zaken in het leven?

Advertenties