Tags

, , , , , ,

We leven in een samenleving waarin de neiging bestaat om altijd te streven naar meer en beter: een betere baan, een groter huis, een betere partner, een exotischere vakantie, een mooiere auto. Dit streven doen we natuurlijk niet voor niets. Uiteindelijk is het de achterliggende bedoeling dat het behalen van successen ons gelukkiger zou moeten maken, geholpen door meer geld en spullen, status of de goedkeuring van de mensen om ons heen. De klassieke Romeinse Stoïcijnen, zoals Epictetus en Marcus Aurelius, zouden hun hoofden geschud hebben.

Het voortdurend streven naar beter en meer is, op zichzelf, niet slecht. Het probleem ontstaat op het moment dat we op tegenslag stuiten, dat is het moment dat onze innerlijke rust waarschijnlijk verstoord wordt, met negatieve emoties en een ongelukkige periode tot gevolg.

Epictetus-Feature

Een niet-klassieke afbeelding van de Romeinse Stoïcijn Epictetus. Over geluk zegt hij: “Er is maar één manier om geluk te bereiken en dat is te stoppen je zorgen te maken over zaken waar je geen controle over hebt.”

Hedonische adaptatie
Maar het streven naar meer zorgt voor nog iets veel schrijnenders: we verliezen het vermogen om tevreden te zijn met wat we hebben. Op het moment dat we een bijzondere prestatie hebben geleverd, je bent bijvoorbeeld aangenomen bij die prachtige nieuwe baan, zijn we er een periode blij mee. Maar op den duur raken we gewend aan de situatie. Dit fenomeen staat in de psychologie bekend als hedonische adaptatie.

De Germaanse wijndrager6507064_orig
Laten we een voorbeeld nemen. Stel dat keizer Marcus Aurelius, een rechtgeaarde Stoïcijn, een nieuwe wijndrager nodig zou hebben. Even voor de duidelijkheid: een wijndrager is geen meubelstuk, maar een slaaf (en, okay, daarmee feitelijk een meubelstuk). Marcus Aurelius had, gezien zijn keizerstatus, ongetwijfeld toegang tot het volledige assortiment. Hij zou niet zelf naar de slavenmarkt zijn gegaan, maar één van zijn ondergeschikten er op uit hebben gestuurd, ongetwijfeld voorzien van een boodschappenlijstje met criteria waar deze slaaf aan zou moeten voldoen.

De ondergeschikte zou terugkomen met een gezonde en knappe jongen van Germaanse afkomst, die qua houding bij de keizerlijke entourage zou passen. Marcus Aurelius zou blij zijn met zijn nieuwe wijndrager en alles was goed in het keizerrijk (los van de uitbraak van de pest en de voortdurende grensoorlogen, maar dat ter zijde).

Gewenning en gestotter
Op den duur begint Marcus Aurelius echter aan de jongen te wennen. Zijn positieve eigenschappen vallen niet meer op, maar zijn negatieve eigenschappen (zijn gestotter, bijvoorbeeld) raken uitvergroot in Marcus’ hoofd. Uiteindelijk krijgt hij een hekel aan de nieuwe wijndrager, waar hij kort geleden nog zo blij mee was. En hij gaat overwegen om de jongen af te danken en een nieuwe, betere, slaaf aan te schaffen: één die niet iedere keer dat je hem aanspreekt op wijnvlekken aan het stotteren slaat.

Marcus Aurelius is in dit voorbeeld het slachtoffer van hedonische adaptatie. Hij is gewend geraakt aan wat hij heeft en is alleen nog maar bezig bent met wat hij niet heeft.

En dit proces treedt echt niet alleen op bij Germaanse slaven. Het kan iedereen overkomen: met je baan, je relatie, je huis, je gezinsleven. Het begint met het zien en het mentaal uitvergroten van gebreken. Niet veel later ga je reflecteren over wat je dan wél wilt, totdat je ongelukkig wordt van het gevoel dat je niet hebt wat je wilt (ook al wilde je precies datgene wat je nu hebt ooit zo graag).

Negatieve visualisatie
Marcus Aurelius, Stoïcijn dat hij was, zou zich bewust zijn van dit proces. Op een gegeven moment zou hij zichzelf mentaal staande houden en de techniek toepassen van negatieve visualisatie. Hij zou zich voorstellen dat hij helemaal geen wijndrager had. Dat hij, oh verschrikking!, zelf de wijn zou moeten pakken. Hij zou zich voorstellen dat hij geen geld zou hebben voor het überhaupt in dienst hebben van een wijndrager. Erger, hij zou zich voorstellen dat hij geen geld zou hebben voor wijn in het algemeen.

Als je je dat voor de geest haalt kun je toch alleen maar blij zijn met het feit dat je een wijndrager hebt? De gebreken zijn irrelevant worden.

Negatieve visualisatie is dé oplossing voor hedonische adaptatie.

Advertenties