Tags

, , , , , , , , ,

We weten relatief weinig over de levens van vrouwen in de oudheid. De Romeinse wereld stelde mannen centraal en vrouwen werden als ondergeschikt gezien. Ze hadden zelden zelfbeschikking over hun eigen leven. Erger nog, ze waren vaak overgeleverd aan de grillen van de mannen in hun omgeving, hetzij vaders, broers of echtgenoten.

Kuisheid en overspel
Romeinse historische teksten, veelal geschreven door mannen, hebben het alleen over vrouwen als ze voldoen aan een ideaalbeeld van kuisheid en loyaliteit naar hun man toe. Of het moet zo zijn dat ze zich op spectaculaire wijze niet aan de (door mannen opgestelde) regels houden, zoals bijvoorbeeld Marcella, de echtgenote van keizer Claudius, die vreemdgaan als een sport zou hebben gezien (het verhaal van een overspelige keizerin sloeg ongetwijfeld aan bij een mannelijk publiek). De historische bronnen waren, voorspelbaar genoeg, heel wat milder over de mannen die zich hier schuldig aan maakten.

6282158812_978d416c89_b

Vipsania Agrippina de Oudere (14 voor Chr. – 33 na Chr.), echtgenote van de Romeinse generaal Germanicus, werd geroemd om haar moed, kuisheid en integriteit. Helaas beschermde het haar niet tegen de woede van keizer Tiberius. Maar dit verdient een eigen blogpost!

Weg van de uitersten
Dit zijn uitersten die op zich intrigerend zijn, maar niet noodzakelijkerwijs de realiteit vertegenwoordigen. Hoe ervaarde de gemiddelde vrouw het leven in de Romeinse tijd? Gelukkig zijn er brieven overgeleverd die ons kleine inkijkjes bieden in wat vrouwen in de oudheid bezighield. In deze serie wil ik een aantal van dit soort brieven en overleveringen nader bekijken.

Hikane en Isidoros
Omdat het vandaag Moederdag is staat als eerste de brief van Hikane aan haar zoon Isidoros centraal. Hikane leefde in de 1e eeuw na Christus en woonde in één van de steden aan de kust van de Rode Zee, in Egypte. Ze schreef de volgende brief, in het Grieks, aan haar zoon (helaas was de brief beschadigd, dus de zinnen zijn soms gebroken):

[Hikane] aan Isidoros [haar zoon, gegroet. Allereerst] vond ik het nodig om je te schrijven, gezien het postschip op het punt stond te vertrekken… me. Ik ben in Berenike. Ik stuurde je een brief [maar heb geen] brief [ontvangen]. Heb ik je hiervoor 10 maanden gedragen en je drie jaar verzorgd, zodat je me niet kunt herinneren via een brief? En op dezelfde manier heb je me weggestuurd, hoewel de Oasiten… ik jou niet. Maar ik heb je broers in Arabië achtergelaten… zodat… Egypte ik je gezicht opnieuw zou zien en… adem. Ik vraag en smeek je alleen en ik bezweer je in naam van diegene die je… en bij de herinnering van diegene die je verwekte, om weg te zeilen als het goed met je gaat.
(…)
Epaphras groet je hartelijk… en zij die van ons houden.
[Jaar, maand] 24.Afleveren. Hikane aan Isidoros haar zoon, havenman.

Lees de originele brief hier.

Hikane is niet blij, om het maar gelijk zacht uit te drukken. We kunnen uit haar brief in ieder geval afleiden dat ze niet tevreden is over het feit dat ze niets van haar zoon Isidoros hoort. Wat kan hier aan de hand zijn geweest?

tumblr_m5of8k1Bh01qm39ueo1_500

Een overlijdensportret van een inwoonster van Romeins Egypte. Wellicht zag Hikane er zo uit.

Dagelijkse realiteit
Gebrek aan contact tussen familieleden moet een dagelijkse realiteit zijn geweest in de oudheid. De afstanden waren groot, reizen was lastig en een 100% (of ook maar 50%) betrouwbare postbezorging was er niet. Daarnaast konden mensen vrij plotseling overlijden aan ontstekingen of andere nootlottigheden. Hoe tragisch ook, we kunnen niet uitsluiten dat Isidoros mogelijk al maanden voor het schrijven van deze brief is overleden.

939878

De originele brief van Hikane aan Isidoros.

Één kant van het verhaal
Aan de andere kant kan het ook zijn dat hij een ontaarde zoon is, die geen zin of tijd maakt om een briefje te sturen naar zijn wanhopige moeder. Het lijkt in ieder geval heel erg voor de hand te liggen. Het is echter ook zo dat we maar één kant van het verhaal horen. Wellicht schrijft Isidoros braaf iedere maand een brief, maar hoopt Hikane op een hogere frequentie. Lange afstanden afleggen is lastig, dus dit is de enige manier om regelmatig contact met elkaar te onderhouden. Hikane kan natuurlijk altijd hopen op meer contact.

Herkenbare emoties
Het mooie van dit soort brieven is dat we een glimp zien van wat mensen bezig hield. En daar blijkt eigenlijk altijd weer uit dat het niet zo anders is dan wat óns bezig houdt. Hoewel de Romeinse wereld totaal anders was dan de onze en dit ook gold voor de mentaliteit van haar bewoners, zien we dat het minder moeilijk is om ons in hen te verplaatsen dan je op het eerste gezicht zou verwachten.

Wordt vervolgd!

Advertenties