Tags

, , , ,

We kennen allemaal de Nederlandse Gouden Eeuw. Die eeuw waarin onze voorouders Spaanse zilvervloten roofden, de slavenhandel professionaliseerden en zich specialiseerden in het schilderen van wolkenluchten. Maar wat wat weten we nu precies over die ándere Gouden Eeuw?

De tweede eeuw na Christus, de bloeitijd van Romeins Nederland.

Een inferieure provincie
Pas aan het einde van de eerste eeuw werd Romeins Nederland een officiële provincie. Voor die tijd was het een militair zone, gecontroleerd door het leger. De nieuwe provincie heette Germania Inferior. Dat betekende niet zozeer dat ons gebied de meest inferieure was van Germaanse gebieden, maar dat de regio lager gelegen was dan Germania Superior, de provincie aan de bovenloop van de Rijn. De provincie werd ingedeeld in districten en het lastig grijpbare proces van Romanisatie begon hier sporen achter te laten.

Stedenbouw
Een belangrijk symbool van Romeinse overheersing is de opkomst van steden. Vóór de Romeinen waren er geen steden in Nederland. Zelfs nederzettingen van meerdere boerderijen waren zeldzaam. De twee steden die opkwamen waren Noviomagus, Nijmegen, en Forum Hadriani, bij het huidige Voorburg. Stel je ze niet voor als metropolen, waarschijnlijk hadden ze een paar duizend inwoners, op z’n hoogst. Beide fungeerden ze als hoofdstad van hun eigen district. Ze werden bewoond door Romeinse functionarissen, ondersteuners en handelaren.

image-3636907

Een reconstructie van Noviomagus, het huidige Nijmegen.

Een dwangmatig stratenplan
De steden waren typisch Romeins, georganiseerd volgens een star stratenplan dat de Romeinen overal invoerden. Stel dat een inwoner van het Romeinse Nabije Oosten per ongeluk op het verkeerde schip stapte, om uiteindelijk af te worden gezet in Forum Hadriani. Deze globetrotter moet verward om zich heen hebben gekeken op het forum van de stad, met een vaag gevoel in zijn achterhoofd: “Hè, ik ben hier eerder geweest!”

Romeinen hebben een aantal compulsieve trekjes en de planning van steden is er één van.

overzicht

Compulsief vierkant Forum Hadriani, bij het huidige Voorburg.

Saaie welvarendheid
De Limes kreeg de vorm die we kennen. Forten bewaakten de loop van de rivier en ertussen lagen kleinere wachtposten. Anders dan in onze meer bekende Gouden Eeuw waren er weinig grote conflicten. Grensbewaking moet een saaie bedoening zijn geweest. Dit zie je vooral terug in de archeologische vondsten van dobbelstenen en bordspellen. De legionairs moeten zich suf verveeld hebben.

Maar gestationeerd zijn aan de grens was wel lucratief! Als je kijkt naar het archeologisch bestand ten noorden van de limes vind je uit deze periode grote hoeveelheden Romeinse goederen: aardewerk, glas, metalen producten. En… tot groot ongenoegen van de keizers… Romeinse wapens. Er was strenge Romeinse wetgeving die verkopen van wapens aan Germanen aan banden moest leggen, maar toch zijn er op verschillende plekken in Germanië en zelfs in Scandinavië Romeinse wapens teruggevonden.

gladius-roman-sword-avaldsnes-norway

Een Romeins kortzwaard, de gladius, teruggevonden in een graf in Noorwegen.

Schildmuur
Als we de Romeinse historicus Tacitus moeten geloven gebeurt er nog iets interessants. Er worden Germaanse hulptroepen in dienst genomen door het Romeinse leger, zoals bijvoorbeeld de Bataven. De Germanen leren de Romeinse vechttechnieken, en ontwikkelen een eigen stijl. Er zijn aanwijzingen dat één van de innovaties een vechttechniek is die bekend staat als de schildmuur. Een tactiek die nog zeker tot het jaar 1066 in veldslagen gebruikt wordt.

Wie doet het beter?

Romeinen?

testudo

Of Germanen?

History_Vikings_Shield_Wall_REV_SF_HD_still_624x352

Goed, de Germanen moeten nog wat leren.

Deens pekelvlees
Een andere ontwikkeling die Tacitus schetst is de opkomst van koningen in de Germaanse wereld, waarschijnlijk mogelijk gemaakt door de toename van welvaart doordat Germania deel uit gaat maken van de Romeinse economische bubbel. Bedenk goed, al die militairen aan de grens moesten eten. Romeinse legionairs schijnen bijvoorbeeld dol te zijn geweest op Deens pekelvlees. Meer rijkdom zorgde voor stratificatie binnen de samenleving. Koningen verzamelden strijders van allerlei plumage om zich heen en breidden hun macht gestaag uit.

Goud wat er blinkt
De tweede eeuw is een gouden eeuw voor Romeins Nederland, voor de Romeinse wereld, maar ook voor de Germaanse wereld. En dit zou nu juist de Gouden Eeuw van Romeins Nederland definitief gaan opblazen.

Wordt vervolgd…

Advertenties