Tags

, , , , ,

Voor de eerste keer bezocht ik een Europees land dat nooit officieel deel uitmaakte van het Romeinse Rijk: Ierland. Naast het feit dat ik me zwaar ontheemd voelde prikkelde het ook mijn interesse. Romeinen kennende is het bijna raar dat ze genoegen namen met het veroveren van Brittania, terwijl ze Ierland letterlijk links lieten liggen. En het was niet alsof ze het eiland niet kenden! Griekse handelaren wisten al van het bestaan van het eiland af en noemden het Iérnē. De Romeinen maakten er Hibernia van. Tegenwoordig noemen de Ieren hun eigen land Éire.

Zomer 2015 388

Je voelt je hier als mediterraanse Romeinse legionair toch direct thuis?

Een opgeruimde collectie
Je zou verwachten dat Ierland een mooie aanvulling zou zijn op de provinciecollectie van de keizers. Het had gezorgd voor wat minder rommelige grenzen en minder irritaties voor hedendaagse Romeinse-rijk-kaartdesigners (wat, gezien de hoeveelheid verschillende kaarten, een aparte specialisatie moet zijn, met jaarlijkse conferenties waarbij levensvragen worden behandeld over, bijvoorbeeld, hoe om te gaan met Ierland, of over de breedte van de stippellijn voor de Muur van Antoninus in Schotland). De Romeinen hadden echter geen boodschap aan de problemen van de cartografen van de toekomst (waaruit maar weer eens blijkt dat het een ongevoelig zootje was) en Ierland zou trots onafhankelijk blijven (of in ieder geval tot de Engelsen binenvielen, maar over die barbaren gaan we het niet hebben).

Want strategie!
Een cynischer persoon dan ik zou smalend opmerken dat Ierland de Romeinen domweg niets te bieden had. Deze cynicus zou, naast het oproepen van de eeuwige woede van de Ieren, een punt hebben… ware het niet voor de opmerkelijke Romeinse gewoonte om plekken te veroveren waar ze, in ieder geval op economisch gebied, weinig aan hadden. De drassige delta die wij ons thuis noemen, bijvoorbeeld.

Strategische redenen! Zou de cynicus uitroepen met een vaag handgebaar ter ondersteuning van dit vage argument. Als je toch met algemeenheden gaat schermen kun je je publiek maar beter afleiden met grote handgebaren. Goochelaars doen dit al jaren.

Zomer 2015 343

Strategie in Ierland. Alleen werden de stukken steeds weggeblazen door de opstekende wind.

Een Schotse casus belli
Natuurlijk spelen strategische redenen een rol. De Romeinen stonden bekend om het veroveren van gebieden omdat ze de lokale bevolking als bedreigend ervaarden (dat was in ieder geval het veelgebruikte argument) of omdat de regio een natuurlijke barrière bevatte, die het makkelijker maakte om een stabiele grens te creëren (zie drassige delta).

Interessant genoeg zouden de Romeinen wel degelijk strategische redenen hebben gehad om Ierland te veroveren. De Scottii, oorspronkelijk uit Ierland, vielen verschillende keren Britannia binnen (uiteindelijk, na het vertrek van de Romeinen, met succes, waarnaar ze zich in het huidige Schotland vestigden). Dit moet de perfecte casus belli zijn geweest; de Romeinen namen over het algemeen genoegen met een minder excuus. Toch heeft dit nooit geleid tot een vaste aanwezigheid op Ierland. Het lijkt erop alsof de Romeinen in Britannia moegestreden waren: de schotse hooglanden werden weggemetseld achter de Muren van Hadrianus en Antoninus en Ierland leek genegeerd te worden.

Romeinen in Ierland
Maar de Romeinen zouden zichzelf niet zijn als ze toch niet stiekem een vinger in de pap wilden hebben. Het is duidelijk dat er nooit een officiële Romeinse invasie van Ierland is geweest met als doel om het eiland in te lijven. Desalniettemin zijn er aanwijzingen dat er Romeinse expedities zijn geweest. Rond het jaar 100 zouden Romeinse legionairs of hulptroepen vanuit Britannia over zijn gezet met het doel een lokale machtstrijd uit te vechten ten gunste van een prins die de Romeinen gunstig gezind was. Zowel Tacitus als Juvelanus verwijzen naar een door de Romeinen gesponsorde expeditie naar Hibernia, de Romeinse naam voor Ierland.

Dat de Romeinen een lokale heerser steunden is niet uitzonderlijk. De Romeinse invloed stopte immers niet bij de grenzen, maar strekte zich, idealiter, uit over een groter gebied waar volkeren (of in ieder geval de leiders van die volkeren) te vriend werden gehouden, hetzij door persoonlijke giften, hetzij door het verlenen van militaire steun bij lokale conflicten. Een systeem van bufferstaten, zo je wil; regio’s die niet belangrijk genoeg werden gevonden om direct te besturen, maar voor de stabiliteit van de grenzen relevant waren.

Ierland lag dan wel aan de periferie van de Romeinse wereld, het betekende niet dat het niets van de Romeinen meekreeg.

Meer lezen*

* Ik ontvang een commissie als je één van deze producten aanschaft.

Advertenties