Tags

, , , , ,

Lollig hè, zo’n Week van de Klassieken in het teken van oorlog? Ik krijg sterk het gevoel dat dit blog deze week een soort acht-uur-journaal van de oudheid is.

Vandaag ook al weer zo’n opbeurend onderwerp: oorlogsmidaden in de Romeinse Tijd. Niet naar onze maatstaven uiteraard, want dan behandel je zo’n beetje iedere belegering als oorlogsmisdaad. Nee, de voorbeelden hieronder zijn ook in de klassieke oudheid extremen, soms in schaal, soms in gewelddadigheid.

Voor volgend jaar hopen we maar dat de Week van de Klassieken in het teken staat van iets vreedzamers. Zoals wijn of kuuroorden.

Maar da’s volgend jaar. Nu eerst: de vijf grootste oorlogsmisdaden van de Romeinse tijd.

1. De Kruisen van de Via Appia

Jaar: 73 voor Christus
Oorlogsmisdadiger:
Marcus Licinius Crassus
Slachtoffer: Spartacus en zijn leger weggelopen slaven
Geschatte aantal doden: 6000

In het jaar -73 ontsnapte een grote groep slaven onder leiding van een zekere Spartacus uit een gladiatorenschool in de buurt van Capua. Al snel groeide de kleinschalige slavenopstand uit tot een oorlog uitgevochten op het Italische platteland. De slavenoorlog is interessant genoeg om ooit een reeks aan blogposts aan te wijden, dus ik hou het voor nu bondig.

Na aanvankelijke successen voor Spartacus, dwong Marcus Licinius Crassus (ook wel bekend van zijn mogelijk gouden dood) het slavenleger in -71 tot een veldslag. Het werd een slachting: ongetrainde slaven, waaronder kinderen, vrouwen en bejaarden, vochten tegen geharde Romeinse legionairs en hadden weinig kans om het gevecht te winnen.

Spartacus_012413_1600

Ja, echt historisch. Spartacus en z’n mannen klusten bij als tandpastareclame-modellen.

Slavenmaatschappij
Na de slag zat Crassus met 6000 gevangenen. In normale omstandigheden had hij hen tot slaaf kunnen maken, maar dat waren ze technisch gezien al. In Rome overheerste ondertussen de angst. De Romeinse maatschappij werd draaiende gehouden door slaven. De elite deed nauwelijks iets zelf, maar besteedde al het werk uit, van keukenwerk tot kinderjuf. Dit maakte dat iedereen die slaven in zijn/haar huishouden had bang was dat zij ook in opstand zouden komen. De grootste angst was dat de huisslaven in de nacht zouden toeslaan en hun eigenaren in bed zouden doden.

Een extreme maatregel
Crassus besloot dat er een ferm signaal nodig was om de slaven onder de duim te houden. De beslissing die hij maakte laat iedere moderne lezer gruwelen, maar ook in de oudheid was het een zeer extreme maatregel.

Alle 6000 gevangenen werden gekruisigd, een akelig doodvonnis dat soms dagen op zich laat wachten. De kruisen vormden een rij langs de Via Appia van Capua naar Rome en bleven, volgens sommige bronnen, jaren staan.

Het signaal was duidelijk. De opstand van Spartacus zou de laatste grote slavenoorlog zijn.

Rabcross

Een schouwspel waar je niet te lang bij stil moet staan…

 

2. De Vernietiging van Judea

Jaar: 136 na Christus
Oorlogsmisdadiger:
Publius Aelius Hadrianus Augustus
Slachtoffer: De Joodse bevolking van Judea
Geschatte aantal doden: circa 500.000

In het jaar 136, onder keizer Hadrianus, werd de Derde Joodse Opstand tegen de Romeinse overheersing met geweld neergeslagen. Het was de derde opstand in een eeuw tijd en het had de Romeinen, net zoals de vorige keren, veel moeite gekost om het Nabije Oosten weer onder controle te krijgen.

De Joodse Diaspora
Eerder al, in het jaar 70, was de Joodse tempel in Jeruzalem als wraak door de Romeinen verwoest en een groot deel van de Joodse bevolking van de provincie Judea als slaaf afgevoerd. Het was het begin van de Joodse Diaspora.

De derde opstand, die van 132-136, leidde tot een zo mogelijk nóg zwaardere behandeling. Een half miljoen Joden zouden de dood hebben gevonden, en veel daarvan niet op het slagveld. Het woord genocide kan hier moeiteloos gebruikt worden.

Arch_of_Titus_Menorah

Zoals getoond op de Triomfboog van Titus wordt de Joodse kandelaar (Menorah) triomfantelijk naar Rome gebracht.

Parthen en Rabbijnen
Het betekende het einde van de bloeiende Joodse gemeenschap in Judea tot de moderne tijd. De steden in Mesopotamië, over de grens in het Parthische Rijk, werden Joodse centra die cruciaal waren voor de opkomst van de Rabbijnen en de vorming van het huidige Jodendom.

Het einde van Judea
De Romeinen waren ondertussen nog niet klaar. De naam van de provincie Judea werd geschrapt uit de collectie. Voortaan zou de provincie voorheen bekend als Judea door het leven gaan als Syria Palaestina. Het hernoemen van een provincie was een actie zonder precedent en dit toont nog maar eens aan dat de Romeinen geen opstand tolereerden.

Bedenk wel, dit gebeurde allemaal onder een keizer als Hadrianus, algemeen beschouwd als één van de ‘goede’ keizers. Het mag duidelijk zijn dat dit minder een ethische benaming is dan een mate van niets-ontziende effectiviteit…

3. Corinthe en Carthago: een verhaal van twee brandende steden

Jaar: 146 voor Christus
Oorlogsmisdadiger:
Scipio Aemilianus Manius Manilius en Lucius Mummius Achaicus
Slachtoffer: De inwoners van Corinthe en Carthago
Geschatte aantal doden: onbekend, mogelijk meer dan 500.000

Ieder wereldrijk kent een dag waarop het de kindertijd ontgroeid is en het een keus moet maken: wat voor rijk ben je? Het zou het onderwerp van een maffe Facebook-quiz kunnen zijn, ware het niet dat sommige opties zo enorm zwartgallig zijn.

Prooi voor de adelaar
De Romeinen hadden in het jaar -146 de keus; twee vernietigende aanvalsoorlogen liepen op hun end, de hoofdstad van aartsrivaal Carthago werd belegerd en kon iedere dag vallen, daarnaast veegde een Romeins legioen de vloer aan met een samenraapsel van Griekse legers om te eindigen in een belegering van de Griekse stad Corinthe. Beide steden zouden in dit jaar ten prooi vallen aan de Romeinse adelaar.

Ongezellige consuls
Een gezelliger genootschap zou Carthago en Corinthe een nieuw likje verf gegeven hebben en een paar vrolijk wapperende SPQR-vaandels op de muren zetten. Trots zou men op de kaart wijzen en zeggen: “Corinthe en Carthago, met al hun rijkdommen, zijn nu van ons. Leve Rome! Spartacus, schenk ons nog wat wijn in.”

Maar zo liep het niet. Zowel Carthago als Corinthe werden met de grond gelijk gemaakt. Hun respectievelijke bevolkingen aan het zwaard geregen/als slaaf verkocht. Zelfs in de antieke oudheid was dit een extreme maatregel. Voor Corinthe, een stad die Rome weinig had aangedaan los van op het verkeerde moment bondgenoot Rhodos te steunen, kwam het einde totaal onverwacht.

Destruction-of-Carthage

De vernietiging van Carthago.

En als je denkt dat het niet erger kan
Opmerkelijk genoeg is het einde van Carthago en Corinthe, al erg op zichzelf, in de loop van de geschiedenis nog wat verder aangedikt. Zo zou de Carthaagse grond met zout omgeploegd zijn om er nooit meer iets te laten groeien. Hoe poëtisch dit ook klinkt, er zijn geen historische bronnen die dit bevestigen. Over Corinthe gaat het verhaal dat dronken Romeinse legionairs op de kades van de brandende stad hebben zitten dobbelen om unieke Griekse kunstwerken. Wat wel zeker is is dat er vlootladingen aan plunderspul naar Rome verscheept werden. Als senator telde je niet meer mee als je geen Venus van Milo in je tuin had.

Slurp
De ondergang van beide steden zorgde overal in het Middellandse Zeegebied voor politieke schokgolven. Voor de westelijke Méditerrannée vormde de val van Carthago het begin van een half millennium aan Romeinse overheersing. Voor het, zoals altijd, hopeloos verdeelde Griekenland kwam de val van Corinthe als een dreun. Stadstaatjes, bang om hetzelfde lot te ondergaan, sloten haastig vrede met Rome en werden één voor één opgeslurpt door het voortkruipende imperium.

Rome, new kid on the block, was volwassen geworden. Hoe beter om dat te bewijzen dan de huizen van je buren af te branden? Het laat in ieder geval een indruk na.

4. De Vespers van Ephesus

Jaar: 89-88 voor Christus
Oorlogsmisdadiger:
Mithridates VI van Pontus
Slachtoffer: De Romeinen van Klein-Azië
Geschatte aantal doden: 80.000-150.000

mithridates

Een natuurgetrouwe buste van Mithridates VI terwijl hij wordt opgegeten door een leeuw.

Oorlogsmidaden TEGEN de Romeinen zijn vrij zeldzaam. Ofwel ontspringen ze de dans door domweg cruciale veldslagen niet te verliezen, ofwel vijanden creatief om te brengen voordat ze de kans krijgen rottigheid uit te halen.

Eufemismes
Een interessante uitzondering is de gebeurtenis in het jaar -89, bekend geworden onder de eufemistische naam de Vespers van Ephesus. Dader is de koning van Pontus, een staat die een groot deel van de noordkust van het huidige Turkije beslaat. Op een mooie onvoorspelbare manier is de opkomst van Pontus het resultaat van de algehele verzwakking van Seleucos, waar de Romeinen driftig aan hebben bijgedragen (zie de overwinningen van de Romeinen!).

Heel Klein-Azië?
Rond het jaar -89 hadden de Romeinen, door hun typisch combinatie van agressieve diplomatie, maffia-achtige dreigementen en stapels arrogante bluf, vaste grond aan de voeten gekregen in Klein-Azië. Heel Klein-Azië? Nee! Pontus bleef, in de vorm van koning Mithridates VI, weerstand bieden. De koning, ambitieus, wetende wat Romes macht was, besloot een statement te maken dat Rome niet kon negeren.

De grote projectleider
Je kunt een hoop van Mithridates zeggen, maar hij was een briljante projectleider. Zijn plan werd tot in de puntjes voorbereid en uiteindelijk uitgevoerd met dodelijke perfectie. De Romeinen wisten niet wat hen overkwam. In één of twee dagen tijd werden zo’n beetje alle Romeinse burgers in Klein-Azië gedood, zo’n 80.000 à 150.000. Mannen, vrouwen, kinderen. In alle steden van Klein-Azië vloeide Romeins bloed.

Boos
De Senaat was voor de uitzondering eens een keer terecht boos. De Vespers van Ephesus, wat je net zo goed de Slachting van Klein-Azië zou kunnen noemen, leidde tot een serie oorlogen tegen Pontus, met het uiteindelijke resultaat dat het koninkrijk werd veroverd en geannexeerd.

Voor de Romeinen zou de slachting tekenend zijn voor de verraderlijke aard van oosterlingen en te pas en te onpas als referentiekader gebruikt worden.

Op naar de volgende Romeinse genocide.

5. De Genocide van de Helvetiërs

juliuscaesar

Ook gij, blogpostlezer?

Jaar: 58 voor Christus
Oorlogsmisdadiger:
Gaius Julius Caesar
Slachtoffer: De Helvetii
Geschatte aantal doden: Onduidelijk, ergens tussen 50.000-389.000 (dit laatste is zeer onwaarschijnlijk)

Onze favoriete Romein, Gaius Julius Caesar, heeft bepaald geen smetteloos strafblad. In het jaar -58 overtreedt hij zijn door de senaat toegewezen jurisdictie om een rondtrekkend Gallisch volk (de Helvetii, afkomstig uit het huidige Zwitserland) praktisch te vernietigen. De Helvetiërs vormden geen gevaar voor Rome, noch trokken ze de grens van de provincie over waar Julius Caesar gouverneur over was, noch waren ze bankgeheimen aan het schenden.

Dagboek van een massamoordenaar
Desalniettemin schreeuwde Caesar moord en brand, waar hij zijn legioenen vervolgens tot aanzette, al heroïsch over zichzelf schrijvend in zijn publiek gemaakte dagboeken. Nee, Julius Caesar is een perfect voorbeeld van iemand die niet op één mensenleven meer of minder kijkt als zijn eigen gewin aan de orde is.

Het verhaal over de Helvetii is helaas niet uniek. Er zijn veel van dit soort gebeurtenissen te noemen waarbij volkeren om vage voorwendselen en onder nog vagere omstandigheden door Romeinen uitgeroeid worden.

Ben je het nog niet zat? Lees dan ook het stuk dat ik eerder over Julius Caesar schreef.

Vergeten misdaden?

Dit waren ze! De top vijf oorlogsmidaden. Mis ik er één? Of vijf? Laat het vooral weten!

Volgende keer weer over naar de orde van de dag: de Tweede Punische Oorlog (waarna ik me realiseer dat ik toch echt weer eens een vredelievend onderwerp nodig heb… misschien een top vijf van jaren waarin er niets gebeurde?).

Advertenties