Tags

, , ,

Week van de Klassieken special
Lijstjes doen het altijd goed! Bij deze de vijf grootste overwinningen van de Romeinen op andere volkeren. Dat laatste zeg ik er specifiek bij, omdat we anders verzanden in een serie van veldslagen uitgevochten tijdens burgeroorlogen. En dat is zo’n veelvoorkomend iets dat het een post op zichzelf verdient.

Dit zijn, naar mijn mening, de vijf grootste overwinningen van de Romeinen, alle vijf met een aanzienlijke impact op de loop van de geschiedenis.

2118

“Jij gaat op ons lijstje.”

1. De Slag bij Alesia

Jaar: 52 voor Christus
Romeinse aanvoerder:
Gaius Julius Caesar
Vijandelijke aanvoerder: Vercingetorix
Geschatte aantal deelnemers: 60.000 Romeinen tegen 100.000 Galliërs

Na een jarenlange strijd is Julius Caesar er in geslaagd de Gallische leider Vercingetorix te omsingelen in zijn heuvelvesting Alesia, Zuid-Frankrijk. Het Romeinse leger bouwt een muur om de heuvel heen, met als doel de Galliërs uit te hongeren en tot overgave te dwingen.

Belegeraars belegerd
Vercingetorix slaagt erin de overgebleven Gallische stammen op te roepen een enorm leger op de been te brengen om hem te komen ontzetten. Julius Caesar, in zijn typische onverstoorbaarheid, bouwt vervolgens een tweede muur om de heuvel heen, om de eerste van buitenaf te verdedigen. De bizarre situatie komt er uiteindelijk op neer dat, terwijl de Romeinen de Galliërs in Alesia belegeren, zij zelf ook weer worden belegerd door de opgetrommelde troepen. Het is een meta-belegering.

Alesia_watercolor

De belegerde belegering van Alesia.

In een voor de Romeinen zenuwslopend moment vallen de Galliërs uiteindelijk vanuit twee kanten aan. De situatie is grimmig en Julius Caesar zelf ziet zich genoodzaakt om, met gevaar voor eigen leven, mee te vechten.

Waar is dat fee…? *arghl*
De overwinning is op het randje, maar de Romeinen behalen ‘m. De belegerde Galliërs geven zich over en worden tot slaaf gemaakt. Gallië is gepacificeerd en geannexeerd: het zal nog zo’n 500 jaar Romeins gebied blijven. Vercingetorix verdwijnt in eenzame opsluiting om een paar jaar later ritueel te worden gewurgd tijdens een triomftocht, want Romeinen houden wel van een feestje.

Nou da’s een happy end!

2. Slag op de Catalaunische Velden

Jaar: 451 na Christus
Romeinse aanvoerder: Flavius Aetius
Vijandelijke aanvoerder: Attila de Hun
Geschatte aantal deelnemers: 60.000 Romeinen/Visigothen tegen 60.000 Hunnen

Het West-Romeinse Rijk is aan het inzakken en barbaren (lees: iedereen die geen Romein is en er andere gebruiken op na houdt) maken overal de dienst uit. De meest angstaanjagende onder hen zijn de Hunnen, onder leiding van koning/hoofdman/sociopaat Attila. Dit steppevolk raast als een tornado door Centraal-Europa, perst als een volleerde Maffia-baas het Oost-Romeinse Rijk af, veegt met ieder leger de vloer aan en lijkt totaal onstopbaar.

Oude vijanden, nieuwe vrienden
Tijdens één van hun meer ambitieuze tochten stropen ze Gallië af, met de kennelijke bedoeling de provincie te veroveren en toe te voegen aan hun rijk (Hun Rijk?). De Romeinse generaal Flavius Aetius slaat met enige moeite de handen ineen met de Visigothische koning Theodoric I. De Visigothen hebben in de chaos van de volksverhuizingen Spanje opgeëist en zijn een belangrijke internationale speler geworden. Met een leger dat nauwelijks meer Romeins genoemd kan worden staan Aetius en Theodoric uiteindelijk oog in oog met de Hunnen en hun bondgenoten (Hunbondgenoten?) op de Catalaunische Velden, niet ver van hedendaags Parijs.

In deze veldslag krijgen de Hunnen voor het eerst een groot pak slaag, maar dit gaat niet zonder problemen. Koning Theodoric I komt om het leven tijdens de veldslag en zoals dat gaat met persoonsgedreven politieke systemen is de samenwerking tussen Visigothen en Romeinen hiermee direct aan het wankelen gebracht. Aetius praat lang op Theodorics zoon/erfgenaam in en maakt een curieuze beslissing. In plaats van de Hunnen definitief hun nek (de zogenaamde Hunnek) om te draaien, stuurt hij de erfgenaam van Theodoric met leger en al naar huis.

tomb-hungary-attila

Een reden dat de Hunnen militair gezien zo effectief waren was hun tactiek om ruiterboogschutters in te zetten om de vijand met pijlen te bestoken.

Barbaren op de weegschaal
Volgens de overlevering was dit een verdeel-en-heers-strategie. Aetius wilde de Hunnen niet definitief verslaan om de Visigothen niet relatief sterker te maken dan ze al waren. Hij was op zoek naar een balans van barbaren, zodat ze meer met elkaar bezig zouden zijn dan met de stukjes West-Romeinse Rijk die nog met plakband overeind werden gehouden.

Nog maar een paar jaar zouden de Hunnen de schrik van Europa zijn. In 454 werden ze definitief verslagen door een bondgenootschap van Germaanse volkeren. Voor het West-Romeinse Rijk maakte het allemaal weinig meer uit. 20 jaar later zou de laatste keizer afgezet worden door Germaanse stammen.

De Slag op de Catalaunische Velden was één van de laatste grote militaire operaties van de Romeinen in West-Europa. Voor zover je het Romeins kunt noemen dus.

3. Slag bij Zama

Jaar: 202 voor Christus
Romeinse aanvoerder: Publius Cornelius Scipio Africanus
Vijandelijke aanvoerder: Hannibal Barca
Geschatte aantal deelnemers: 31.000 Romeinen tegen 40.000 Carthagers

Zonder al te veel in te gaan op de bijzonderheden van de Slag bij Zama (binnenkort staat het centraal in een uitgebreide post in de reeks over de Punische Oorlogen!) kunnen we in ieder geval stellen dat deze veldslag cruciaal was in de afsluiting van de Tweede Punische Oorlog. Hoewel in de minderheid slaagden de Romeinen erin Hannibals leger te verslaan op eigen Carthaagse bodem, niet ver van Carthago zelf.

Einde van een tijdperk
De gevolgen voor Carthago waren rampzalig. Kort na de nederlaag gaf de Carthaagse senaat zich over. De Romeinen eisten herstelbetalingen die zo hoog waren dat Carthago waarschijnlijk liever aan de Euro was gegaan. De handelsmacht, nu gedegradeerd tot Romeinse spaarpot, zou nooit meer een serieuze bedreiging vormen.

Het westelijke deel van de Middellandse Zee kon nu officieel beschouwd worden als een Romeinse vijver.

coins

Alle pecunia!

4. Slag bij Magnesia

Jaar: 190 voor Christus
Romeinse aanvoerder: Lucius Cornelius Scipio en Publius Cornelius Scipio Africanus
Vijandelijke aanvoerder: Antiochus III de Grote
Geschatte aantal deelnemers: 50.000 Romeinen tegen 50.000 Seleuciden

Jengelende consuls
Nadat ze de Tweede Punische Oorlog hebben gewonnen voelen de Romeinen zich oppermachtig. Al snel vallen de consulaire blikken op het oosten, waar rijke steden als vers fruit voor het oprapen lijken te zijn. Er breekt een koude oorlog uit met Seleucos, een Hellenistisch koninkrijk dat de scepter zwaait over grote delen van Klein-Azië en het Midden-Oosten. Seleucos, een koninkrijk gevestigd na de dood van Alexander de Grote, is zo gigantisch groot en oud, met fundamenten die terug gaan tot het Perzische Rijk, dat de Romeinse Republiek in vergelijking overkomt als een overambitieus jengelend kind dat denkt dat die volwassen is, omdat hij met succes het lunchgeld heeft gestolen van een ander jengelend kind.

In -192 komt het tot een oorlog. Heerschappij over de Griekse stadstaten is de directe aanleiding en veel van de gevechten vinden plaats op Griekse bodem. Na een serie van overwinningen slagen de Romeinen erin de Seleuciden terug te dringen. Koning Antiochus III laat zijn troepen samenkomen bij de stad Magnesia, in het uiterste westen van hedendaags Turkije.

Race tegen de klok
De Romeinen namen het initiatief voor de veldslag, zoals gewoonlijk omdat de termijn van de zittende consul/generaal bijna ten einde liep. Gezien de roem en de rijkdommen die een overwinning zou brengen voor de generaal was het natuurlijk prima om het risico te nemen dat je manschappen in een haastige aanval in de pan gehakt zouden worden.

De Romeinse legionairs zagen zich geconfronteerd met Seleucidische oorlogsolifanten en strijdwagens voorzien van draaiende messen aan de wielen (een uitvinding die zo in een bloederige horrorfilm zou kunnen). Daarnaast vocht Seleucos op de Griekse wijze, met falanx-soldaten. Groepen soldaten met meterslange speren die, op commando, allemaal naar buiten konden steken, als een soort menselijke egel. Een formidabele manier van vechten die geperfectioneerd was door Alexander de Grote zelf.

Phalanx

Falanxformatie: het menselijke speldenkussen.

Verschillen in tactiek
Maar de Romeinen hadden iets wat de strijdwagens, olifanten en falanx niet konden opbrengen: enorme mobiliteit en flexibiliteit. Olifanten konden niet zomaar omgedraaid worden tijdens een gevecht, strijdwagens waren alleen effectief op vlak terrein zonder al te veel stenen en een falanx was een langzame, logge formatie die alleen werkte als het traag bewoog. De Romeinse centuries konden om een falanx heen manouvreren en vervolgens speren in de rug werpen. Een vastgelopen strijdwagen of olifant was daarnaast een makkelijk doelwit voor boogschutters.

De Romeinen wonnen de Slag bij Magnesia glansrijk. Antiochus III trekt zich verslagen terug uit Klein-Azië, waarbij hij de hele regio achterlaat in dankbare invloedsfeer van Rome. Met enorme herstelbetalingen vloeien er nóg meer rijkdommen naar de republiek.

Het jengelende kind steelt nu ook het lunchgeld van volwassenen.

5. Slag bij Mediolanum

Jaar: 259 na Christus
Romeinse aanvoerder: Gallienus
Vijandelijke aanvoerder: Onbekend
Geschatte aantal deelnemers: 30.000 Romeinen tegen 300.000 Alemanni (inclusief vrouwen en kinderen)

Het Germaanse volk van de Alemanni, woonachtig ten noorden van de Alpen in het gebied waar de Rijn en de Donau ontspringen, besluit in 259 zowat in z’n geheel de Italiaanse zon op te zoeken. Ze glippen langs de grens (dat dat lukt met 300.000 Alemanni, hun huisraad en boerderijdieren zegt wat over de intensiteit van de bewaking van de Romeinse limes) en bezetten de Po-vlakte in de regio van Mediolanum, het huidige Milaan.

Longhouse_interior

Alemanni hebben toch ook gewoon recht op een all-inclusive vakantie naar de zon?

If you liked it, you should have put a wall on it
Paniek in Rome, gezien geen keizer er in honderd jaar aan gedacht heeft dat zo’n belangrijke stad wellicht verdedigingsmuren nodig heeft. Daarnaast zijn alle legers van enige betekenis ver weg grenzen aan het bewaken (al dan niet succesvol), Sassaniden aan het verslaan (met moeite) of in opstand aan het komen. Paniek was zelden zo gerechtvaardigd.

Terwijl senatoren zwetend zwaarden in de handen van plebejers duwen (want ja, die kun je wel opofferen), drukt keizer Gallienus aan de oevers van de Donau een opstand in de kop. Hij zal niet heel blij zijn geweest toen een uitgeputte boodschapper hem vertelde dat Noord-Italië was binnengevallen door 300.000 Alemanni (zelf kan ik niet anders dan skeptisch zijn over dit immense aantal).

Hooivorken
Direct pakte Gallienus zijn spullen op om met zijn 30.000 manschappen naar het zuidwesten te marcheren. Romeinen en Alemanni ontmoetten elkaar uiteindelijk op de vlakte bij Mediolanum en een heftig strijdt volgt.

Hoewel 30.000 vs. 300.000 klinkt als een ongelijke strijd moet je wel bedenken dat de Romeinse legionairs geharde en goed uitgeruste vechters waren. De Alemanni hadden wellicht hun enthousiasme mee, maar er is weinig reden om aan te nemen dat ze een geolied leger vormden. Zelf heb ik meer een beeld voor me van een woedende menigte met hooivorken en fakkels, dan een goed georganiseerde vechtmachine. Dat dit waarschijnlijk het geval was blijkt uit de totale nederlaag die de Alemanni leden. Volgens de historische bronnen werd het volledige volk uitgeroeid (of tot slaaf gemaakt) in de wijze die we van de Romeinen gewend zijn.

Toch maar wel…
Het directe gevolg was een kleine territoriumaanpassing ten noorden van de Alpen en wat later… tromgeroffel… de bouw van de Aureliaanse Muur rond Rome. En die staat er nog steeds lokaal verkeer te frustreren!

Digital StillCamera

Waren dit ze allemaal?

Nee, natuurlijk zijn er nog veel meer overwinningen op te noemen. Dit is zeer persoonlijk lijstje geselecteerd op zaken die ik belangrijk vind: historische gevolgen.

Ben je het niet met me eens? Ben ik een belangrijke slag vergeten? Laat het weten en start je eigen veldslag in het reactieveld hier beneden!

Advertenties