Tags

, , , , ,

Waarom heeft de oudheid toch zo ontzettend veel potentieel epische filmmomenten? En waarom, en dat is een betere vraag, zijn er zo weinig van daadwerkelijk (goed) verfilmd?

Een confrontatie tussen grootmachten
We hebben de Romeinse Consul Duilius de vorige keer achter gelaten bij de Egadische Eilanden ten noorden van Sicilië. Stel het je voor: aan de Carthaagse zijde zo’n 100 schepen. De roeispanen die in een ritmische cadans op het water slaan, kracht bijgezet door donderende drumslagen. De ervaren en zelfverzekerde Carthaagse admiraal die vanaf de brug van zijn vlaggenschip de confrontatie afwacht.

Aan de andere kant de kleinere Romeinse vloot, maar eenzelfde scene. Roeispanen, drumslagen en Consul Duilius, bijklussend als admiraal bij gebrek aan een alternatief, die de Carthaagse vloot gestaag ziet naderen.

egadi islandsBotsende bootjes
Vergeet alles wat je weet van zeeslagen. De meesten van ons hebben beelden van grote 16e eeuwse galjoenen die met honderden kannonnen zo snel mogelijk de vijandelijke schepen naar de zeebodem proberen te perforeren, met hier en daar een onfortuinlijk schip dat de stratosfeer poogt te bereiken wanneer een kannonskogel de kruitkamer met een bezoek vereert.

In het pre-buskruittijdperk verliepen zeeslagen totaal anders. De beste manier om een vijandelijk schip een enkeltje zeebodem te geven was de zijkant te rammen. Om dit makkelijker te maken waren oorlogsschepen voorzien van een metalen stormram aan de voorsteven. Een goede kapitein, in samenwerking met een ervaren bemanning, kon met goede timing, een beetje mazzel en een flinke snelheid een vijandelijk schip door midden varen.

rostrum scheepsram egadische eilanden

Een antieke metalen scheepsram, teruggevonden op de plek waar de Slag bij de Egadische Eilanden plaatsvond.

Een prima alternatief was de vijandelijke schepen te bestoken met brandende pijlen of, als je echt een duidelijk signaal wilde afgeven, aardewerken kruiken met daarin giftige slangen. Uiteindelijk had je nog de enterhaken, die gebruikt konden worden om twee schepen aan elkaar vast te klinken, om vervolgens mariniers het vuile werk te laten opknappen. Maar enteren was lastig en eigenlijk pas mogelijk op het moment dat een vijandelijke bemanning uitgeput en demoraliseerd was.

De dag van de raaf
De Romeinen hadden nog nooit een zeeslag van betekenis gewonnen. Duilius was zich daar maar al te zeer van bewust geweest bij het geven van de opdracht tot de bouw van zijn vloot. Nu dat de Romeinse schepen dichterbij kwamen merkten de Carthagers op dat er vreemde houten constructies op de Romeinse schepen stonden. De admiraal moet zijn schouders hebben opgehaald, volledig in de overtuiging dat de Romeinen geen schijn van kans hadden.

Het gemanouvreer begon en de schepen begonnen om elkaar heen te cirkelen op zoek naar een ruimte om te rammen. Duilius moet een vooraf afgesproken signaal hebben gegeven waarna het onverwachte gebeurde: de houten constructies op de scheepsdekken klapten naar beneden, over het water heen, naar de Carthaagse schepen die langszij vaarden. Metalen haken boorden zich in de vijandelijke scheepsdekken. Het resultaat was verbluffend, overal hingen nu houten enterbruggen (in Latijn corvus, raaf) over het zeewater, schepen van verschillende partijen met elkaar verbindend.

De Corvus in actie

De enterbrug (Corvus) in actie.

En zo begint het
Als dit een film zou zijn zou het even stil zijn. Je zou een paar shots zien van Carthagers bij wie langzaam het besef daalt dat de regels van het spel veranderd zijn. Dat dit geen traditionele zeeslag meer is. Dat dit alles anders maakt. Je ziet de admiraal met zijn ogen knipperen en, terwijl hij tot bezinning komt, iets prevelen in de trant van ‘So it begins.’

Dan begint het geschreeuw. Zwaar bewapende Romeinse legionairs stormen over de bruggen de vijandelijke schepen op en beginnen hun vertrouwde bloederig werk te doen. Duilius is er in geslaagd om de Romeinse kracht te projecteren op de Romeinse zwakheid: het is een veldslag op zee.

Het einde van de Eerste Punische Oorlog
De Carthagers worden finaal verslagen. Hun vloot half vernietigd of, erger, buitgemaakt. Ze hebben geen keus en moeten de oorlog opgeven. Rome krijgt Corsica en Sardinië in handen (maar pas na de huurlingoorlog!) én, de grootste prijs, Sicilië. Maar, uiteindelijk veel belangrijker, Rome heeft haar zelfvertrouwen terug. Nu dat ze haar grootste vijand verslagen heeft op onbekend terrein kan ze alles aan. Carthago zal de heerschappij over de Westelijke Middellandse Zee nooit meer terug krijgen. Maar dat wil niet zeggen dat ze het Rome niet nog heel erg moeilijk gaat maken.

Maar vooralsnog maakt Carthago het zichzelf vooral moeilijk.

[Deze reeks is naar aanleiding van de Carthago tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden. Voorts ben ik van mening dat deze Carthago tentoonstelling bezocht moet worden.]

Advertenties