DiocletianusFollis

Diocletianus

Het einde van de egocratie
Diocletianus had een briljant plan, al zei hij hetzelf, om de gekte van de 3e eeuw te stoppen. Hij kwam tot de conclusie dat het rijk simpelweg te groot was om door één keizer, vanuit Rome, geregeerd te worden. Door de stationering van grote legers in de provincies hadden machtige generaals of gouverneurs aan de randen van het rijk alle mogelijkheden om opstanden voor te bereiden en uit te voeren. Diocletianus kwam tot de slotsom dat er collega-keizers nodig waren om het rijk in bedwang te houden. Vroeg in zijn heerschappij benoemde hij zijn generaal Maximianus tot collega-keizer. Zelf zou hij heersen in het oostelijke deel van het rijk, terwijl Maximianus de macht over het westelijke deel op zich nam. Beiden namen ze de titel Augustus op zich.

Niet dat dit een revolutionair idee was. Marcus Aurelius, om maar een voorbeeld te noemen, had een tijd lang samen geregeerd met zijn adoptie-broer, en hij was niet de enige.

Iedereen een stukje rijk
Maar Diocletianus ging nog een stapje verder. In 293 benoemde beide keizers twee opvolgers, Caesars geheten. Deze Caesars kregen op hun beurt weer de macht toegewezen over elk een kwart van het rijk. Constantius Chlorus, genoemd in de vorige blogpost, ging als Caesar aan de slag in Britannia en Gallia. Ene Galerius werd benoemd tot Caesar in het oosten. Het systeem van vier keizers (vooral niet te verwarren met het vierkeizersjaar) ging de geschiedenis in als de Tetrarchie.

Diocletianus en zijn matties
Een revolutie. Vier heersers die elkaar het recht op een regelmatige ademhaling gunden. Stabiliteit keerde terug in de provincies. De legioenen werden voor de verandering weer eens ingezet om de invallende germanen te bestrijden, in plaats van elkaar de hersens in te slaan. De bevolking, gewend aan een tijd dat keizers vijanden van elkaar waren in plaats van collega’s, werd onderworpen aan een brainwash-campagne.

De tetrarchie van Diocletianus

Goed, de omhelzing mag dan wat ongemakkelijk zijn, de keizers zijn duidelijk dikke vriendjes. Al blijf je je afvragen waarom ze allemaal een hand op hun zwaard hebben.

Een revolutionaire en rampzalige abdicatie
In het jaar 305 doet Diocletianus nóg iets revolutionairs. Hij maakt bekend dat hij én zijn collega-augustus Maximianus per ingang van 1 mei dat jaar zullen opstappen als keizers. Constantius Chlorus zal de Augustus titel voor het westelijke deel overnemen en Galerius die van het oostelijke deel. Vervolgens was het de bedoeling dat zij, op hun beurt, weer twee Caesars aanwezen. Constantius Chlorus koos zijn zoon Constantinus.

De Tetrarchie was een prachtig systeem, dat volledig voorbij ging aan de individuele ambities van Augustussen en Caesars. En dat was, uiteraard, precies waar het misging.

Want ja, hoeveel ego’s heb je nodig om een rijk te besturen?

De volgende keer: A Game of Egos (ook wel bekend onder de titel “A song of ice and egos”) of de opkomst van Constantijn de Grote.

Advertenties