Zie ook Keizer Augustus (2): wraak als politiek middel

Huisje, boompje, Tiberius
Nadat de Romeinse wereld verdeeld was maakte Marcus Antonius zich op voor zijn reis naar de oostelijke provincies. Om de krakkemikkige alliantie tussen hem en Octavianus te verstevigen trouwt hij met Octavianus’ zus, Octavia (hun ouders hadden kennelijk iets met het getal 8?). Ook Octavianus maakt zich op om te trouwen. Zijn oog viel op Livia, de vrouw van een in alle commotie gevluchtte senator. Gezien Octavianus bereid was Tiberius, haar zoon uit haar vorige huwelijk, op te nemen ging ze akkoord. Het zou een veelbesproken huwelijk worden.

Livia_Drusila-Paestum-web

Livia

Marcus Antonius laat Octavianus ondertussen diep in de problemen achter. In Noord-Italië is een opstand gaande en Sextus Pompeius, de zoon van Caesar’s oude concullega Pompeius, maakt met zijn enorme vloot de westelijke Middellandse Zee onveilig. Het is een situatie die Octavianus in zijn eentje niet kon oplossen.

Oosterse ontspanning
Het leuke van de oostelijke provincies was dat men daar anders omging met heersers dan in Rome. Als bestuurder werd je daar in de watten gelegd, je was het middelpunt van feesten en je werd overladen met geschenken. Dat was iets waar Marcus Antonius wel aan kon wennen. Hij had altijd al decadente trekjes gehad en het oosten paste wel bij hem.

In 41 voor Christus ontbood Marcus Antonius Romeins schipCleopatra, koningin van Egypte. Het was hem niet ontgaan dat diegene die Egypte beheerste, Rome beheerste. De boeren van Italië leverde met de landbouwtechnieken van die tijd niet genoeg voedsel op om Rome voor hongersnood te behoeden. Om deze reden werd er jaarlijks een enorme lading graan geïmporteerd uit de Egyptische Nijldelta. Zie daar nóg een hoofdpijndossier voor Octavianus: hij was volledig afhankelijk van zijn rivaal voor het op peil houden van de voedselvoorraden.

Feesten en Parthen

Maar Marcus Antonius’ gefeest, nu samen met Cleopatra, werd wreed onderbroken. De Parthen, een volk dat het huidige Iran en Irak in handen had, viel Romeins Syrië binnen. Na een paar aanvankelijke overwinningen begonnen de Romeinse nederlagen zich op te stapelen. Marcus Antonius had weliswaar een enorme vloot tot zijn beschikking, maar in de Syrische woestijn had hij daar weinig aan. Al snel had hij een groot gebrek aan manschappen en begon de situatie er grimmig uit te zien. Er zat maar één ding op: zijn trots opzij zetten en Octavianus om hulp vragen.

298x425.aspx

Parthycrashers

Met die laatste ging het net wat beter. De opstand in Noord-Italië was neergeslagen en hij had Rome aardig in zijn greep. Alleen Sextus Pompeius had nog altijd de vervelende neiging om als een doorsnee piraat Italiaanse havensteden te plunderen. Maar daar werd hem een oplossing aangereikt! Marcus Antonius had een grote vloot, maar weinig soldaten, en Octavianus veel legionairs, maar een te kleine vloot. De oplossing lag voor de hand en beide partijen gingen tevreden naar huis. Marcus Antonius liet een groot deel van zijn vloot achter en Octavianus beloofde hem troepen te sturen.

Spaar ze allemaal
Met zijn nieuwe vloot slaagde Octavianus erin Sextus Pompeius te verslaan. Nu kon hij eindelijk Hispania aan zijn provincieverzameling toevoegen. Het leven was goed! En was het nou echt nodig om troepen naar het oosten te sturen? Kon je dat die soldaten nou echt aan doen? Waren die Parthen nou echt zo’n bedreiging?

Marcus Antonius moet tandenknarsend hebben toegezien dat Octavianus hem nauwelijks versterkingen stuurde, terwijl hij zelf een groot deel van zijn vloot had overgedragen. Wel kwam hij goed weg met de Parthen: interne dynastieke problemen zorgden ervoor dat het koninkrijk versplinterd raakte en de invasie werd afgeblazen. Marcus Antonius ging terug naar Alexandrië en trok bij Cleopatra in.

Manipulatie en schandalen
Nu ging Octavianus over tot zijn meesterplan. Hij was er al in geslaagd Lepidus politiek buitenspel te zetten (dat wil zeggen, Lepidus had dat praktisch zelf gedaan). Nu moest hij nog Marcus Antonius zien te verslaan. Hij besefte dat hij  allereerst de reputatie van de oude generaal moest vernietigen. Hier kwam Octavianus’ kracht naar boven: manipulatie van de massa.

Hij haalde zijn zus Octavia te voorschijn en wees op het schandaal dat Marcus Antonius zijn eigen Romeinse vrouw in de steek had gelaten voor het Egyptische toonbeeld van decadentie. Inspelend op een diep ingebed wantrouwen jegens oosterse heersers maakte hij Cleopatra met de grond gelijk. Ze was een heks, ze was een prostituee, ze was een luie, decadente en weke oosterse heerseres en bovendien wreed en ambitieus. Het was een bizarre mix aan elkaar tegensprekende beschuldigingen, maar het volk was geschokt.

cleo-620x350

Cleopatra en Marcus Antonius. De idyllische oudheid, brought to you by Lawrence Alma-Tadema. En die neus hè, die neus.

In de ban van Cleopatra
Marcus Antonius zat in Alexandrië en had niet door hoe ernstig de situatie was. Sterker nog, hij droeg bij aan de propaganda-oorlog tegen hem door het huwelijk met Octavia te laten ontbinden! Dit was het moment waar Octavianus op had gewacht. Hij liet de echtscheidingsbrief voorlezen in de senaat en trok de conclusie die paste bij zijn beschuldigingen: Marcus Antonius was ten prooi gevallen aan de magische spreuken van Cleopatra. Hij zou volledig in haar macht zijn.

Actie bij Actium
Briljant: Octavianus verklaarde Marcus Antonius niet de oorlog, maar Cleopatra, wetende dat zijn rivaal de Egyptische koningin zou verdedigen. Ironie der ironieën! Met behulp van de vloot die hij eerder had gekregen slaagde hij erin Marcus Antonius te verslaan in de laatste betekenisvolle zeeslag van de klassieke oudheid: de slag bij Actium (net zoals iedere zichzelf respecterende Romeinse burgeroorlog in Griekenland). Goed, toegegeven, Octavianus’ vriend en generaal Marcus Agrippa versloeg Marcus Antonius. Zelf lag Octavianus plat op het dek van een schip uit angst om gezien te worden door de vijand.sea-battle-of-actium-in-which-octavius-defeated-antony-and-cleopatra-31-bcVerzameling compleet
Teruggevlucht naar Alexandrië pleegt Marcus Antonius zelfmoord. Cleopatra volgt een paar dagen later, mogelijk omdat ze nog wilde proberen Octavianus te overtuigen haar op haar troon te laten. Maar het mocht niet baten: er was teveel gebeurd en Egypte was té belangrijk voor Rome om toe te vertrouwen aan een onafhankelijke heerser. Een nieuwe provincie was geboren: Aegyptus.

Het is 30 voor Christus en de Romeinse wereld is verenigd. Octavianus heeft nu de absolute macht. Dat wil zeggen, zolang het Romeinse volk hem er mee weg laat komen…

Wordt vervolgd: Keizer Augustus (4): de weg naar ultieme macht

Advertenties