franks

Vive les Francs?

Frank zonder rijk
In 260 vielen de Franken, een Germaans volk, de Noordelijke Romeinse provincies Germania Inferior (de Lage Landen) en Germania Superior (zuid Duitsland) binnen. De Franken hadden al een tijd hun zinnen gezet op een eigen rijk. Ze werden finaal verslagen door de Rijnlegers onder leiding van de Romeinse gouverneur Postumus, maar het begon de Romeinen duidelijk te worden dat de druk op de grenzen steeds meer toenam. Het zou nog even duren voordat de Franken hun eigen rijk zouden veroveren, maar gouverneur Postumus wilde niet wachten op hun volgende poging. Ondanks jarenlang lobbyen was het hem niet gelukt de keizers geld te laten investeren in de verdediging van de westelijke provincies. Integendeel, de belastingen die hij vanuit Germania Inferior en Superior moest afdragen werden jaarlijk verhoogd.

Gerommel met geld
In de tweede helft van de 3e eeuw rommelde het in de Romeinse Wereld. Keizers volgden elkaar in hoog tempo op, veelal dankzij afwisselende ondersteuning van en verraad door het leger. In het oosten van het rijk werd er al jarenlang een loopgravenoorlog gevoerd met de Sassaniden, een sterk koninkrijk in het Midden-Oosten. Gewonnen gebieden werden het jaar erop weer kwijtgeraakt en overmoedige generaals verloren hele legereenheden aan uiteindelijk zinloze woestijnmarsen. Naast soldatenlevens kostte de oorlog ontzettend veel geld. Geld waarvan gouverneur Postumus vond dat hij het beter kon gebruiken.

De lokale keizer
Toen in 259 na Christus de Romeinse keizer Valerianus na een militaire nederlaag zelf gevangen werd genomen door de Sassaniden en zijn troonopvolger Gallienus de situatie nauwelijks aan bleek te kunnen greep Postumus in. Hij stopte met het afdragen van belastinggeld en veroverde in korte tijd cruciale steden binnen Germania, Gallië en Britannia. De provincies van het westelijke Romeinse Rijk vielen als dominostenen om en een nieuw rijk was geboren: het Gallische Rijk. Romanworld271AD

Voor de duidelijkheid, het was Postumus niet te doen om de keizerlijke troon. Zijn machtsgreep is daarom ook niet te vergelijken met dat van de wannabe-keizers uit het Vierkeizersjaar. Integendeel, hij kwam vooral op voor het lokale belang. Dat hij daarbij keizer werd van een nog altijd aanzienlijk gebied was natuurlijk wel mooi meegenomen.

Een lokale keizer is nog altijd beter dan geen keizer.

De opkomst van Leefbaar [insert Romeinse provincie naar keuze]
De toename van het lokale belang is een belangrijke stap op weg naar de Europese Middeleeuwen. Historici hebben lang geworsteld met de vraag hoe die centraal georganiseerde wereld van de Romeinen in korte tijd kon uitgroeien tot een feodale samenleving waarin lokale belangen vrijwel altijd de boventoon voerden. Deze verandering volledig wijten aan de ineenstorting van het West-Romeinse Rijk in de 5e eeuw is te simpel. De basis hiervoor werd al eeuwen hiervoor gelegd door gouverneurs en lokale machthebbers die zich niet gehoord voelden door de Romeinse keizers. Als Rome niet naar hen luisterde, zouden zij niet meer naar Rome luisteren.

Het moge duidelijk zijn dat een versterking van de lokale belangen het rijk sterk verzwakte.

Belangen kunnen altijd nóg lokaler
Het Gallische Rijk bleek niet sterk genoeg te zijn om het lang vol te houden. Gezien belangen altijd nog lokaler kunnen versplinderde het rijk verder onder druk van militaire opstanden en troonpretendenten. Postumus zelf werd gedood in 268, nota bene door zijn eigen soldaten. Uiteindelijk werd het sterk verzwakte rijk in 274 weer terugveroverd door de Romeinse keizer Aurelianus.

Het Gallische Rijk was de eerste in een reeks van onafhankelijkheidsverklaringen. Nog geen twintig jaar later zou Britannia zich afscheiden. De trage neergang van het West-Romeinse Rijk was begonnen.

Advertenties