Nadat de Iceni onder Boudicca verpletterend verslagen waren kon de onderwerping van de rest van Britannia in alle rust doorgaan. Afgezien van korte pauzes in het veroveringsproces (een grote Britse opstand tijdens het Vierkeizersjaar bijvoorbeeld) rukten de Romeinen gestaag naar het noorden op. Collaborerende koningen werden beloond met dat haast ongrijpbare proces dat archeologen en historici ‘romanisatie’ noemen. Het Britse landschap werd voorzien van aquaducten en de befaamde Romeinse wegen en er ontstonden stedelijke nederzettingen rond belangrijke legioensvestigingen.

Reconstructie van de Brits-Romeinse stad Calleva Atrebatum (Hampshire).

Reconstructie van de Brits-Romeinse stad Calleva Atrebatum (Hampshire).

Heel Britannia?
In het jaar 84 na Christus versloegen de Romeinse legioenen een leger van de Caledoniërs, in het noorden van het huidige Schotland, toentertijd bekend onder de naam Caledonia (de Scottii kwamen hier pas terecht aan het begin van de volksverhuizing). Hiermee was Britannia officieel volledig in handen van de Romeinen. Heel Britannia!

Maar Schotland viel niet erg in de smaak. Los van de kou, de mist en de muggen hadden de Romeinen vooral last van de guerillerende inwoners, nog eens versterkt door het hinderlaaggevoelige landschap. De Romeinse legionnairs waren heel wat gewend, maar dit noordelijkste stuk van het rijk moet geen prettige legerplaats zijn geweest.

De grote consolidator
In 117 na Christus kwam keizer Hadrianus aan de macht. Deze had een hele andere instelling dan zijn voorgangers. In plaats van zich te richten op het veroveren van nóg meer territorium besloot hij de bestaande grenzen te versterken en het Rijk op deze manier toekomstbestendig te maken. Dit zette een proces in gang dat het rijk langzaam maar zeker op de afgrond deed afkoersen, maar dat verdient een blogpost op zichzelf.

Mega(lomaan) project
De in Schotland gelegerde cohorten werden grotendeels teruggeroepen en in 122 na Christus werd er begonnen aan de bouw van het grootste Romeinse bouwwerk van hadrians-wall-map-pathNoordwest-Europa: de Muur van Hadrianus. Een muur van kust tot kust, die het geromaniseerde deel van Britannia moest afschermen tegen de barbaarse buren in het noorden. Megalomaan als dit klinkt, het zouden de Romeinen niet zijn als er geen pragmatisme om de hoek kwam kijken. Als plek voor dit bouwwerk werd één van de meest smalle stukken van het eiland gekozen: de nek van Engeland. Alsnog zou de muur 117 kilometer lang moeten zijn.

Instant muur
Het kostte de mannen van de drie in Britannia gelegerde legioenen zes jaar om de muur neer te zetten. Een ongelofelijke prestatie die getuigt van de veerbaarheid van de legionnairs en de vindingrijkheid van de bouwmeesters. De muur was meestal opgetrokken uit plaatselijk gedolven steen om de levering zo snel en simpel mogelijk te maken. Om de vijfhonderd meter werd een stenen fort of toren opgetrokken. Er zat altijd een Romeinse mijl tussen de forten. Een boodschapper kon in twee minuten van fort naar fort rennen. Een estafetteloop van boodschappers zou in een uur tijd een geschreven boodschap van kust naar kust kunnen brengen.

Grote delen van de muur staan er nog altijd.

Grote delen van de muur staan er nog altijd. De restanten zijn in 1987 op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst.

Een duidelijke grens
De Muur van Hadrianus is een uniek bouwwerk. In de meeste gevallen maakten de pragmatische Romeinen gebruik van natuurlijke grenzen om de randen van het rijk vorm te geven (denk bijvoorbeeld aan de Rijn in het noorden, of de Saraha in het zuiden). Volgens historici was dit uiteindelijk ook de belangrijkste functie van de muur: het daadwerkelijk materialiseren van de grens.

De Romeinen bleven overigens gewoon actief ten noorden van de muur en handel van noord naar zuid en andersom floreerde (en de Romeinen gebruikten de muur om tolheffing makkelijker te maken). Het was niet zozeer een ondoordringbare afscheiding alswel een statement. Gezien de muur witgepleisterd was moet deze van vele kilometers afstand zichtbaar zijn geweest, glinsterend in het zonlicht. Een stevig signaal naar de Caledoniërs in hun dorpjes: hoc est terra nostra.

Multicultimuur
De muur bleef tot aan het einde van de Romeinse overheersing van Britannia in gebruik. Hulptroepen uit het hele rijk waren er gelegerd, van Batavieren tot Spanjaarden, van Armeniërs tot Egyptenaren. De muur, in al z’n grootsheid, was hiermee het Romeinse Rijk in het klein.

Volgende keer: Na vier blogposts over oorlog deserteren we en gaan we ons richten op het dagelijks leven in Romeins Britannia.

Plus: een recensie van de historische roman “Wonden van Eer”, die zich afspeelt op en rond de Muur van Hadrianus. Mét oorlog!

Advertenties