Tags

, ,

Het Romeinse Rijk is zo’n sterk rome2spqrbegrip dat het soms lastig is om te bedenken dat het ontstaan ervan helemaal niet zo vanzelfsprekend was. Rome begon ooit als een conglomeratie van nederzettingen die op de legendarisch geworden zeven heuvels gevestigd waren. Tot in de 3e eeuw voor Christus reikte de greep van de stad niet verder dan een tiental kilometers van de stadsmuren. In de eeuwen die volgden slaagde de stad erin om Noord-Afrika, het Nabije-Oosten en een aanzienlijk deel van Europa onder de Romeinse sandaal te lopen. SPQR! Voor de senaat en het volk van Rome.

Voor de senaat, door het volk
Dat de ambitieuze mensen aan de top glorie en macht opzochten zal niemand verbazen, maar hoe zat dat met de geld- en machtlozen? Alle oorlogen vergen offers, voornamelijk van de mensen die daadwerkelijk het bloederige werk moetenLegion1 doen. De notabelen hadden de hogere leidinggevende functies in handen en zolang ze geen spectaculaire nederlagen leden overleefden zij meestal de veldslag wel. Het is duidelijk dat de voetsoldaten, normaal gesproken boeren en andere buitenlui, verminderde overlevingskansen hadden. Hierdoor hadden ze wat meer redenen nodig om te vechten dan een vage belofte tot het verkrijgen van oorlogsbuit als ze het presteerden om in leven te blijven.

Daarnaast kregen ook de thuisblijvers te maken met een zekere oorlogsmoeheid. Deze werd veroorzaakt door voedseltekorten, inflatie en familieleden die bewerkt waren door de gehaktmolen van Klassieke oorlogsvoering. Wat de gevoerde oorlog vervolgens slechts gericht blijkt te zijn op het vergroten van de eer, glorie en eigendommen van de notabelen? En wat als die ook nog eens verantwoordelijk zijn voor het starten ervan? Dan ligt een volksopstand op de loer. Notabelen kun je immers ook plunderen.

Rome in de slachtofferrol
Uit het Latijn komt de term Casus Belli. Letterlijk een reden voor oorlog. Met een casus belli werd aan het volk uitgelegd waarom het nodig was om een concurrerend rijk/volk aan te vallen. De reden kon van alles zijn: van een (vermeende) belediging of bedreiging, het daadwerkelijk doden van Romeinse afgezanten of geen interesse tonen in handel drijven.

In principe hadden alle oorlogsredenen met elkaar gemeen dat Rome het slachtoffer was van het gedrag en houding van de ander. Een naburig vrij volk opzoeken, tribuutbetaling eisen en vervolgens weggehoond worden kon al voldoende reden zijn tot vijandigheiden. Een Romein op zoek naar casus belli was in principe humorloos.

Casus belli

De Romeinen ontwikkelden zelfs een religieus ritueel om een rechtvaardige oorlog te beginnen.

Het mag duidelijk zijn dat de ambitieuze notabelen van Rome grif misbruik maakten van deze constructie. De veroveringsoorlogen tegen de Griekse stadstaten, de onderwerping van het Iberisch schiereiland en het vernietigen van de Helvetii door Julius Caesar werden stuk voor stuk gevoerd vanuit het perspectief van Rome als slachtofferrol. Dat een klein economisch conflict met het Griekse eiland Rhodos absoluut niet in verhouding stond met de uiteindelijke totale vernietiging  van de geallieerde stad Corinthe door de Romeinen was irrelevant. Glorie bekwam de overwinnaar, wee de overwonnene. Na de oorlog deed de casus belli er niet meer toe.

Interessant genoeg is het in onze moderne beschaafde wereld niet veel anders. Denk aan de tweede Irak-oorlog, waarbij de belangrijkste casus belli bestond uit vermeende massa-vernietigingswapens. Het maakte de oorlog in veel ogen rechtvaardig en juist. Het brengt de oorlogvoerenden tot de overtuiging dat offers nodig zijn om het eigen land te beschermen.

Casus memoriae
Het mag duidelijk zijn dat casus belli een begrip is om te onthouden. Een begrip dat niet slechts thuishoort in een grijs verleden, maar daadwerkelijke relevantie heeft in het moderne machtsspel tussen naties.

Om de kans tot vergeten zo klein mogelijk te maken presenteer ik hier graag Casus Belli de musical song. Geheel in deze tijdgeest van musicalgekte (naar mijn idee een casus belli op zich).

En mocht je er nog over twijfelen: deze ‘musical’ was een 1-aprilgrap van een game developer.

Advertenties