Romeins Spanje: Villajoyosa, het oude Allon

Tags

, , , ,

Kort geleden waren we in Spanje op bezoek bij vrienden. Mijn vrouw is opgegroeid in Villajoyosa, een kustdorp aan de Costa Blanca even boven Alicante, en dat is een van de plekken die we bezocht hebben.

We wisten dat er Romeinse vondsten waren gedaan in de omgeving van Villajoyosa, maar wat we niet wisten is dat hier in de Romeinse tijd een belangrijke nederzetting gelegen heeft, genaamd Allon. Daar moest ik natuurlijk een post over schrijven!

Kleurrijk Villajoyosa

Egyptisch Villajoyosa

De oostkust van Spanje viel in Romeinse handen na de Tweede Punische Oorlog (218 tot 201 voor Christus) tegen Carthago (degene waar Hannibal een grote rol in speelde). De omgeving van het huidige Alicante stond al lang op de radar van de scheepvaarders van de Middellandse Zee: er waren bijvoorbeeld Griekse en Carthaagse koloniën. De archeologie bevestigt dit beeld: in het Archeologisch Museum van Villajoyosa Villamuseu (voorheen de basisschool van mijn vrouw, hoe cool is dat!) liggen lokaal gevonden voorwerpen uit Egypte! Globalisatie is van alle tijden.

Eau d’Égypte; een lokaal gevonden Egyptisch parfumflesje

Waarom? Garum!

Met de overwinning op Carthago kwam de oostkust van Spanje in Romeinse invloedsfeer te liggen. En de Romeinen, imperialistisch dat ze waren, konden het nieuwe gebied goed gebruiken voor het verbouwen van olijfbomen, visserij en als productiecentrum van dat meest Romeinse van alle voedingsmiddelen: garum, gefermenteerde vissaus (vraag me niet hoe het smaakt, maar de Romeinen waren er gek op en verpestten er prima groenten mee).

Nepotistische pensionado’s

Na de Romeinse burgeroorlogen van de eerste eeuw voor Christus (die rondom Julius Caesar en Augustus) werd de oostkust van Spanje een handige plek om pensionerende soldaten heen te sturen. Als je je loyaal had ingezet voor de staat (of, beter gezegd, voor de persoon die uiteindelijk als overwinnaar uit de strijd kwam en daarmee effectief gezien de staat was) kon je een lap grond en een rol in het plaatselijke bestuur krijgen. Zo landden er tijdens de heerschappij van keizer Augustus meerdere Romeinse families in de omgeving van Alicante, waar ze nieuwe nederzettingen stichtten of oude Iberische, Griekse of Carthaagse nederzettingen verblijdden met Romeinse vriendjespolitiek.

De tekst op deze bijzondere bronzen plak vertelt dat keizer Augustus 17 afzwaaiende soldaten land en macht geeft in het stadje Ilici, het huidige Elche. In Allon zal iets vergelijkbaars gebeurd zijn.

De één z’n dood is de ander z’n waardevolle archeologische opgraving

Allon was één van deze nederzettingen in de regio van Alicante. De locatie van de stad was goed gekozen, aan de monding van een rivier aan een baai die dienst kon doen als natuurlijke haven. Het bleek de perfecte tussenstop op de druk bevaren zeeroute van Zuid-Spanje naar Zuid-Frankrijk, waar schepen volgeladen met amforen olijfolie en garum af en aan voeren. Zo nu en dan ging het mis en kwam een schip op de zeebodem terecht, iets waar maritiem archeologen bijzonder blij mee zijn (maritiem archeologen zijn de meest ramptoeristische van alle archeologen). Een deel van de lading kan nog intact zijn en dit geeft direct inzicht in handelswaren en -routes. Voor de kust van Villajoyosa zijn er meerdere scheepswrakken gevonden.

Het archeologisch museum Vilamuseu rapporteert voortdurend over de opgravingen van Bou Ferrer, een Romeins scheepswrak dat vlak voor de kust van Villajoyosa ligt. Foto: José A. Moya / Bou Ferrerproject.

Een gedeelte toren

Dat er in Allon geld verdiend werd blijkt uit het recent aangetroffen badhuis, gevonden mozaieken, maar ook uit het Romeinse grafmonument dat tegenwoordig de naam Torre de San Josep (Toren van Sint Jozef) of Torre de Hércules (Toren van Hercules) draagt (de toren is overigens van geen van beiden). Dit is het grootste overgebleven Romeinse grafmonument van Spanje en het is gratis te bezichtigen op een bijzondere locatie aan de rand van Villajoyosa, met uitzicht op de zee.

Romeinen, Iberiërs en piraten

Het monument dateert uit de tweede eeuw na Christus, ergens tussen 150 en 170. Het is niet zeker wie hier begraven heeft gelegen, maar er wordt vermoed dat dit Lucius Terentius Mancinus is geweest, een lid van de lokale elite. Een inscriptie die mogelijk aan het monument bevestigd was draagt zijn naam en ligt nu in het archeologisch museum. In de loop der tijd is het monument gebruikt als steengroeve om de muren van het latere Villajoyosa weer op te bouwen na een aanval van Barbarijse piraten in de 16e eeuw. Mogelijk is de inscriptie toen ook verplaatst.

En wie wás Lucius Terentius Mancinus dan wel? Ook dat weten we niet. Als het monument voor hem gebouwd is dan had hij in ieder geval geld te verbranden. Maar verkijk je niet op zijn door en door Romeinse naam: een trucje dat veel lokale elites uithaalden was het aannemen van Romeinse namen, iets dat ongetwijfeld hielp in je carrière. Lucius kan door en door Iberiër zijn geweest, maar een leven hebben geleid dat een elitaire inwoner van Rome volledig had herkend.

Een voorbeeld van één van de mozaïeken die zijn gevonden in Villajoyosa.

Te doen: structureel opgraven

Er moet nog een hoop gebeuren op het gebied van archeologisch onderzoek. Het huidige Villajoyosa ligt recht op de toenmalige Romeinse nederzetting en dit belemmert structureel onderzoek. Zo weten we bijvoorbeeld niet hoe Allon zich heeft ontwikkeld in de eeuwen dat het Romeinse Rijk aan het inzakken was. Het enige dat we vrijwel zeker weten is dat Allon als nederzetting niet meer bestond toen Villajoyosa werd gesticht rond 1300.

Om op de hoogte te blijven van vondsten in Villajoyosa raad ik je aan om de Facebook pagina van Vilamuseu te volgen!

De volgende keer in Romeins Spanje: Elche, het oude Ilici

 

Advertenties